Jeszcze na początku XX wieku obchodzenie świąt Bożego Narodzenia, nie tylko w kościele ale również w życiu domowym, trwało do Trzech Króli. Ten czas spędzano na śpiewaniu kolęd, opowiadaniu starych baśni, wzajemnych odwiedzinach oraz na obserwowaniu przyrody, wszak te 12 dni było odzwierciedleniem nadchodzących miesięcy nowego roku. Od 6 stycznia rozpoczynał się karnawał. Polskie tradycje związane z dniem Trzech Króli są nieco zapomniane, ale jednym ze zwyczajów było częstowanie kolędników, gości, dzieci szczodrakami. Szczodraki, nazywane też szczodrokami, to tradycyjne wypieki obrzędowe rozdawane w okresie Szczodrych Godów, czyli dawnego słowiańskiego święta przesilenia zimowego, które miały zapewnić dostatek, urodzaj, zdrowie i pomyślność w nadchodzącym roku. Szczodraki to wypiekami z ciasta drożdżowego lub kruchego, uformowane w kształt bułeczek, trójkątów, rogalików bądź pierożków z farszem z kapusty, jabłek i jajek, z grzybami i kapustą, z mięsem i ze słodkim serem, z suszonymi grzybami i orzechami laskowymi a nawet z nadzieniem z mielonej cielęciny i solonych filetów śledziowych. Składniki użyte do nadzienia miały swoją symbolikę: jabłka oznaczały zdrowie i ciągłość życia, miód szczęście i zgodę a suszone owoce dostatek mimo zimy. Zwyczajem francuskim do jednego szczodraka zawsze wkładany był migdał, komu się trafi taki szczodrak zostawał królową lub królem dnia. Pieczywo symboliczne na Trzech Króli to nie tylko polska tradycja, Francuzi pieką na ten dzień migdałowe ciasto galette des rois z ciasta francuskiego przełożonego migdałowym kremem, Hiszpanie drożdżowe ciasto w kształcie pierścienia roscón de reyes z kandyzowanymi owocami i płatkami migdałowymi. My postanowiliśmy wypróbować klasykę, szczodraki z nadzieniem z kapusty słodkiej, kwaśnych jabłek i majeranku.
Składniki:
na ciasto
- 500 g mąki
- 1 szklanka mleka
- 1 łyżka cukru
- ½ łyżeczka soli
- 5 dag drożdży świeżych lub 8 g drożdży piekarniczych suszonych
- 1 łyżka śmietany
- 125 g miękkiego masła
- kminek, mak, sezam
- 50 ml mleka i jajko do posmarowania
na farsz
- 250 g białej kapusty
- 2 kwaśne jabłka
- 1 łyżka masła
- 1/4 szklanki wody
- sól i pieprz do smaku
- majeranek, liść laurowy
- migdał na szczęście
Przygotowanie:
Zaczynamy od przygotowania zaczynu drożdżowego. Drożdże rozrabiamy w ciepłym mleku, z łyżką mąki i cukrem. Odstawiamy do wyrośnięcia w ciepłym miejscu. Oczywiście jeśli stosujemy suszone drożdże nie musimy przygotowywać zaczynu. Mąkę przesiewamy do miski, dodajemy masło, śmietanę, i sól. Dodajemy wyrośnięty zaczyn drożdżowy. Całość zagniatamy w elastyczne ciasto, przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłym miejscu na kilka godzin (3-4 godziny), do wyrośnięcia. Kapustę szatkujemy, płuczemy na sitku pod bieżącą wodą i przelewamy wrzątkiem. Rozgrzewamy masło w rondku, dodajemy kapustę oraz wodę, liść laurowy dla smaku. Jabłka ścieramy na tarce na dużych oczkach, dodajemy do kapusty, następnie przyprawiamy całość solą, pieprzem, majerankiem i dusimy kilka minut. Studzimy. Wyrośnięte ciasto drożdżowe rozwałkowujemy cienko na stolnicy podsypanej mąką. Wykrawamy dowolny kształt, my wycinaliśmy kwadraty. Na środek każdego kwadratu kładliśmy farsz i sklejaliśmy po skosie nadając im kształt trójkątów. Układamy na blasze wyłożonej papierem do pieczenia. Do jednego szczodraka należy dodać niespodziankę, migdałka. Przed pieczeniem szczodraki smarujemy miksturą z jajka i mleka. Posypujemy ulubionymi ziarnami. Pieczemy w piekarniku nagrzanym do 1900 C, przez około 20 minut.
